BlogBannerUst

Hifi Yazıları

Published on Aralık 11th, 2014 | by admin

0

Yüksek Çözünürlüklü Müzik İçin Hazır mısınız ???

Odyofiller için tartışılacak konular asla bitmez, şuan ise oldukça güncel ve çok sıcak konular ortalığı kasıp kavuruyor. Son birkaç yıldır, konuların başında yüksek çözünürlüklü (176,4 ya da 192kHz/24-bit) bilgisayar-ses müzik dosyaları oynatabilme kabiliyeti geliyordu. Şu anda ise, en az 24/192 çözünürlükte olan dosyaları oynatamayacak bir DAC bulmanız neredeyse imkânsız ve birçoğu, 384kHz/32-bit dosyalar henüz ticari olarak satışta az olmasına rağmen bu dosyaları da oynatabiliyor. Bu yılın en önemli konusu dijital ses sisteminin (sunucu ve DAC) Direct Stream Digital (DSD) dosyalarını önceden darbe kodlu modülasyon (PCM) dosyalarına çevirmeden orijinal formatlarında oynatıp oynatmayacağıydı. Endüstrinin önde gelenlerinden oluşan bir konsorsiyum, bunu yapmanın bir yolunu planladı ve hem sunucu hem de DAC üreticileri, DSD uyumlu çalma teçhizatını üretmek için uzun ve sıkı çalıştı. Son dönemlere kadar asıl eksik olan, donanımlarda çalınabilecek ciddi sayıda piyasaya sürülen DSD müzik dosyalarıydı. Ama ilk önce, bu konuyu hakkında biraz bilgi sahibi olmak için belli başlı bilgileri gözden geçirelim.

PCM_vs_DSD

DSD nedir?
Direct Stream Digital ya da DSD, Sony tarafından çıkarılmış ve Super Audio CD (SACD) için kullanılan bir kayıt sistemidir. DSD (Direct Stream Digital) ile 1-bit, 2.8224 mHz örnekleme yapılabilmektedir. Bu da, maksimum çıkış gücünü (dynamic range) 120dB ve frekans aralığını 100 kHz e kadar çıkarmaktadır. Çeşitli sebeplerden SACD, üreticilerinin beklediği kadar başarılı olamadı, gerçi birçok kayıt mühendisi DSD kayıt işleminde ortaya çıkan sesten memnundu. Ama şimdiye değin, profesyonel teçhizatınız veya Super Audio Çalan bir player olmadan DSD dosyalarını direkt olarak çalmak çok kolay değildi. Sony ilk başta DSD dosyalarının oynatılabilmesini; kendi iki ürünü olan SACD oynatıcısında ve VAIO bilgisayarlarında sundu. SACD’ler kopya korumalıdırlar, yani (bahsi geçen Sony ürünleri dışında) bunlar saf DSD dosyalarını oynatabilecek müşteri teçhizatları tarafından okunamazdı. Günümüzde SACD dosyalarını ilk nesil Play Station 3 lerin bazı sürümleri ve orta seviye linux bilgisi ile hard disc’e kopyalayan kullanıcılar var. Veya DSD kayıt yapabilen Tascam DA-3000 gibi cihazlara kopyalayan kullanıcılar da var. İşlem bilgisayarınızdan bir müzik cd’si kopyalamaktan çok daha pahalı  ( Tascam Da-3000 vs cd kayıt cihazı ) veya bilgi ve beceri gerektiriyor ( Play station 3 ). Elimde bu işe uygun ilk nesil PS3 olmasına rağmen bu işe girişme cesaretini henüz gösteremedim. Tascam Da-3000 güzel bir cihaz olarak gözüksede 1.000 Euro üzeri fiyatı ve birebir kopyalama ( 1X kopyalama hızı ) nedeni ile şimdilik istek listemde duruyor.

TaccamDa-3000_Ps3

Bir PCM (Darbe Kodlu Modülasyon) kodlama sistemi her saniye mikrofondan gelen bir analog dalga biçimini birçok kere örnekler. Her bir örnek çekildiğinde, analogun dalga biçiminin büyüklüğünün bir anlık fotoğrafıdır. Dalga biçiminin örneklendirildiği frekansa örnekleme oranı denir. Dalga biçiminin büyüklüğü, 16 bit uzunluğunda CD durumundaki gibi ikili sayı (kelime) olarak kodlanır. Her 16-bit örneği, 65,536 ayrık büyüklük seviyelerinden biri ile kodlandırılabilir. Yüksek çözünürlüklü PCM dosyaları için örnekleme hızı, 24 bit kelime uzunluğu ile 352.8 kHz ya da 16.777.216 ayrık genlik derecesi kadar yüksek olabilir.

Günümüzün hesaplama gücüyle, çok daha yüksek örnekleme oranları ve daha geniş kelime uzunlukları mümkündür ama şimdiye kadar bu daha yüksek hızlar ve daha geniş kelime uzunlukları kullanılmamıştır (sınırlandırmalar analogdan dijitale ve dijitalden analoga dönüştürücülerdir). Bileşke veri akışı, bilgisayarda WAV, FLAC, AIF, ya da M4A dosyalarını da içeren çeşitli formatlarda depolanabilir. Çeşitli başka PCM dosya formatları bulunmaktadır ancak, ilk üç format (WAV, FLAC, ve AIF) piyasadaki tüm en yüksek kalitedeki müzik çalarlar tarafından oynatılabilenlerdir.

DSD, diğer taraftan, çok daha yüksek örnekleme hızı kullanır; saniyede 2.8224 MHz, ya da 2.822.400 örnek. Bu, CD’lerin örnekleme hızından 64 kat daha hızlıdır. Ama kelime uzunluğu sadece bir bittir. Eğer bu bit “1” ise, sinyalin büyüklüğü artar; eğer bu “0” ise sinyalin büyüklüğü azalır. Asıl dalga formu, “1ler” ve “0 lar”ın frekansı ya da yoğunluğu tarafından kodlanır. Müzik dalga formunun asıl örneği, farklılaşan yoğunluğun darbelerinin serilerinin şeklini alır (“1ler” ve “0 lar” birlikte kümelenirler) ve doğrusu biraz da olsa analog dalga formuna benzer. Bilgisayara depolandığında DSD dosyaları, DFF ya da DSF gibi dosya eklentilerine sahip olur. Eğer dijital sesin nasıl çalıştığını daha derin araştırmak istiyorsanız, Robert Harley’in olmazsa olmaz kitabı The Complete Guide to High-End Audio’yu öneriyoruz. Eski bir kayıt ve CD uzman mühendisi olarak Robert’in ilk elden deneyimi, özellikle bazı kuru teorilere ayrı bir pratiklik değeri katar.

pulse_response_analog_digital

Orijinal 2.8224MHz örnekleme hızına ek olarak, mevcut hesaplama gücü, örneklemeyi iki katı orana çıkarır ya da 5.6448MHz’e getirir ve bazı kayıtlar bu hızda yapılmıştır. Bu oranlar, CD örnekleme hızının katlarını gösteren DSD64 ve DSD128 gibi ifade edilir. Bilinen bazı daclar çok daha yüksek DSD 512’ye tekabül olan 24.6 MHz’teki DSD dosyalarını çalabilme özelliğini taşıyor. Gerçek olarak bu oranda kaydedilmiş herhangi bir dosya bilmiyorum ama biri er ya da geç buna ulaşmaya kalkışacak. Mevcut DSD dosyalarını yazılım veya donanım ile bu çözünürlüğe çıkaranlar var ancak henüz DSD 5.6 yani DSD 128 üzerinde bir yükseltme denemedim. Orjinal wav dosyasını yazılım ile DSD128 (5.6) yaptığımda dosya boyutunda ciddi büyüme ( 20 katı civarı ) oldu. 3-4 kişi yaptığımız testerde; bu testlerde diğer arkadaşlara dosyaların ne olduğunu söylememe rağmen hepsi DSD128 dosyasından çıkan sesi tercih ettiğini söyledi. Kısaca piyanonun sesi yatayda daha doğru yere oturdu ve tonlandı diye müzik bilimci Sn. Prof.Dr.Turgut Aldemir ekledi.

Neden DSD dosyalarına merak arttı ???
Audio endüstrisi, çok yüksek çözünürlüklü bilgisayar PCM ses dosyalarını nasıl kayıt edeceklerini ve geri oynatabileceklerini araştırıp çözmüştür ve gayet iyi çalmaktadır; bunun sonucunda başka bir türe niye ihtiyacımız olsun ki? Neden DSD çok önemlidir? DSD dosyalarını oynatmanın masrafını ve zorluğunu haklı çıkaracak sadece tek bir şey var: PCM dosyalarından daha iyi çalabilirlerse. Neden daha iyi çalsınlar? Cevap çalma gereksinimlerinde yatıyor olabilir. CD, 20kHz üstündeki frekansları hızlıca azaltmak için yüksek bir duvar filtresine ihtiyaç duyar. Yüksek çözünürlüklü dosyaların yaptığı gibi, örnekleme hızını yükseltmek, filtre gereksinimlerinin aşırılığını azaltır (öyle ki hala kısmen de olsa aşırı kalır). Ama DSD dosyaları çok daha basit filtreye, açıkçası çoğu çapraz (crossover) ağlarda bulabileceğiniz gibi bir “low-pass” filtreye ihtiyaç duyar. Böylesine bir filtre sese yoğun olanından daha az zarar verecektir. “High-end Audio” alanındaki birçok durum gibi her bir kayıt sistemi hakkında birçok artı ve eksi vardır ama biz odyofiller için asıl önemli olan; Nasıl çalıyor? Hepsinden öte, temel audio felsefemiz şudur: Eğer kulağımızla daha iyi çaldığını duyarsak, bu daha iyidir diyebiliriz.

DSD_PCM

PCM ve DSD’nin farklı teorik avantajları hakkında okumayı teşvik etselerde, DSD dosyalarının doğal olarak oynatılmasının PCM dosyalarından daha iyi çalıp çalmadığını belirlemek için her ikisini de dinlemenizi tavsiye ederim. Eğer bunu yaparsanız, yakın zamanda dijital ses sisteminizi geliştirmeyi değerlendirmek isteyebilirsiniz. Sahsen ben ciddi bir analog fanatiği olarak senelerce sistemimin dijital tarafına hiç yatırım yapmadım ve yapmayı da düşünmedim. Seneler önce aldığım ve zamanında Class A component listesine giren Sony XA777ES SACD çalarını hala kullanıyorum. Aldığım günden beri ( 2004 senesi ) SACD kayıtlarını CD’ye tercih etmişimdir. Ancak zaman içinde gelişen DAC teknolojisi hiçbir zaman ilgimi yeteri çekmedi ve sistem yültseltmelerim de hep analog tarafta iyileştirmeler ( pikap,kol,iğne,kablolar vs ) olarak kaldı. Ancak bu sene dijital dünyaya meraklı iyi bir arkadaşımın sistemimde  duyduğum sesten sonra artık bilgisayar tabanlı bir müzik çalar ve DAC ile dijitale biraz yüz vermenin zamanı geldiğini fark ettim. Birçok odyofilinden farklı olarak Mac mini veya PC üzeri yazılım yerine çok daha farklı ufacık bir linux tabanlı bilgisayar kullanıyorum. Bununla ilgili detayı daha sonraki bir yazımızda paylaşacağım. Sizi biraz merak içinde bıraktıktan sonra konumuza geri dönelim.

PCM Üzeri DSD Standardı
Microsoft Windows ve Apple OSX gibi başlıca bilgisayar işletim sistemlerinde PCM dışında ses çalma sistemi tesis edilmemiştir. Yani, PCM’e çevirmeden bir DSD dosyasını oynatmak için bir grup uzman, DSD dosyalarını asıl formatlarında çalabilmek için bilgisayarın PCM çalma sistemini kandıracak bir yol keşfetmişlerdir. Bu çözüme PCM üzerinde DSD dense de, kısa zaman sonra bu isim akronimle DoP ismini almıştır. DSD dosyalarını asıl formatlarında çalabilmek için (yani PCM’e dönüştürmeden), uygun biçimde donatılmış DAC ve sunucuya ihtiyaç duyarsınız. Sunucunun çeviri kısmı, depolanan DSD dosyalarını okumalı ve DAC’a göndermek için DoP formatında kodlanmış bir sinyal üretmelidir. DAC, DoP sinyalini tanımalı ve bunu ses sisteminizin geri kalanının başa çıkabileceği bir analog çıktıya dönüştürmelidir.

DSD Dosyası Çalmak İçin
Hangisi önce gelir, yumurta mı tavuk mu? Benzer sorular DSD dosyaları için de sorulmuştur. Hangisi önce gelir: DSD kayıtlı müzik dosyaları mı ya da DSD dosyaları çalma kabiliyetli donanım mı? Uygulamalı olarak konuşursak, donanım önce gelir ve istikrarlı bir hızda gelmeye devam eder. Müzik dosyalarına erişme imkanı çok daha yavaş oluşmaktadır. ( burada asıl ticari ulaşılabilirlikten bahsediyoruz, örnek dosyaların ulaşılabilirliğinden değil). Şuan bile bazı dacların desteklediği DSD512 formatına ulaşmak oldukça zordur.
Birkaç paragraf önce, DoP’u çalmak için ihtiyaç duyulan bileşenlerden kavramsal olarak bahsettik. Asıl donanım, ayrı bir ses işleyici, bir bağlanmış ağ üzerinde depolanan müzik dosyalarıyla; tam bir sunucu, iç ve dış hard disk ve iç sunucu yazılımı üzerinde depolanan dosyalarla; ya da bir ses işleyiciyi ya da sunucuyu bir DAC ile aynı kutuya toplayan dijital oynatma bileşeni şeklini alabilir. Son cihaz, kullanıcının yapacağı en az ayarlama gereksiniminin ve az yer işgal etmenin avantajlarına sahiptir. DSD-kabiliyetli oynatma sisteminin temel bileşenlerinin yapılandırılmasının birçok farklı yolu vardır. Örneğin Ağ Müzik Oynatıcısı olarak geçen cihazlar, bir ağ yoluyla bağlanmış bir NAS sürücüsünde depolanmış müzik dosyalarıyla ve sunucu yazılımıyla, bir DAC ve bir çeviriciyi tek bir kabinde bir araya getirir. Diğerleri, müzik dosyalarını iç hard diske depolar ve bir dış DAC kullanır. Bazıları ise, pc tabanlı yol izler ve müzik dosyalarını tercihen ssd harici sürücülere depolar; bunlar oynatıcılara takılan evrensel seri veri yolu (USB) veya esata sürücüleri ya da ağa bağlı depo (NAS) sürücülerine ağ yoluyla optimize edilmiş pc tabanlı sisteme  bağlayarak bu süreci gerçekleştirirler. Tercih sizin. Bütçe, merak, üretme merakınız ve sabır katsayınıza göre bu yollardan herhangi birini seçip sonucuyla mutlu olma ihtimaliniz yüksek. Bu konuya yeni el etmış biri olarak şuan sistemimden duyduğum sesten oldukça memnunum. Geliştirmeye ve denemeye hala sabrım var ve daha iyi hale gelebileceğini biliyorum. Bu yazıda bahsetmediğim sistem bileşenlerini ( usb kablo, besleme devresi, pc transport detayı, dac vs ) başka bir yazıya saklıyorum.

Micro-iDSD-01

 

Kişisel bilgisayarlar, hem çevirici hem de sunucu olarak işleyen uygun oynatma yazılımı kullanırlar. Macintosh platformu için, Audivana Plus, Channel D Pure Music, HQPlayer, ve JRiver Media Center DSD dosyalarını asıl formatlarında çalabilir. Windows platformu için, Foobar2000, JRiver Media Center, JPLAY, Teac HR Audio Player, ve HQPlayer ve son olarak Linux platformu için ise, HQPlayer, Minimserver, ve MPD (Muzik Çalar Daemon) vardır.Bunlar aklıma gelenler daha meraklılar elbet farklı yazılımları biliyor olabilir veya yakın zamanda yeni yazılımlar çıkabilir.

DSD Dosyalarını Çalmak İçin Ufak Notlar
DSD dosyaları çalan iki ayrı kaynak kullanan arkadaşlarım var. DSD dosyalarını okuyan ve oynatan uygun sunucu yazılımını çalıştıran ve bunun için dizüstü bilgisayarını kullanlar olduğu gibi macmini gibi bir bilgisayarı bu iş için optimize edenlerde oldukça yaygın. Windows kullanıcıları arasında DSD dosyalarını oynatmak için kullanılan Foobar 2000, Jplay veJRiver Media Center oldukça popüler. Foobar 2000 bileşenler dosyasına birkaç ekleme kopyası isterken, JRiver herhangi bir ekleme istemeksizin DSD dosyalarını çalabiliyor. Ben linux tabanlı bir mini sistemde MPD kullanıyorum, şanslıyımki hem DSD64 hem de DSD128 dosyalarını çalan bir DAC’ım var. PCM üzerine DSD çalmak için JRiver azıcık bir ayar yapılmasını gerektiriyor bununla ve diğer yazılımlarla ilgili internette oldukça bilgi var. Özellikle sevgili Hakan Cezayirin sitesinde (www.stereomecmuasi.com ) yazılımlarla ilgili güvenilir Türkçe bilgi bulmak mümkün.

DAC seçiminde dikkat edilmesi gereken noktaların bir tanesi de DAC bağlantılarının hangi çözünürlükleri desteklediğidir. Bazılarında SPDIF bağlantısı sadece DSD64 dosyalarını oynatabilirken, USB bağlantısı ayrıca DSD128’i oynatabilmektedir. Veya durum tam tersi de olabilir. Bununla ilgili tecrübesizlikten dolayı yaşanmış bir anı mevcuttur. Beklentilerinize ve bütçenize uygun DAC seçerken bu konuyu atlamayın.

DSD Dosyalarını Bulmak
Şimdiye kadar, kendiniz için kayıt etmeniz dışında DSD dosyalarını elde etmenizin tek yolu onları indirmektir. İlk DSD albümünü indirirken, özellikle de çoklu kanal sürümünü istiyorsanız, indirilen içeriğin boyutunun devasa olduğunu fark edeceksiniz. Aşağıda listelenen DSD siteleri ilk akla gelenler. Bazılarında bir iki ücretsiz demo parça indirme imkanı bulunuyor.

Internetten parayla DSD parça satın almadan önce biraz araştırma veya en azından ilk önce albümden bir parça satın alıp test ettikten sonra devam etmekte fayda var. Satın alınan bazı DSD dosyaları için yazılımla DSD formatına çevrildiği iddaları ve negatif kullanıcı yorumlarına rastlamak mümkün.

2L (www.2l.no)
Acoustic Sounds (www.superhirez.com)
Blue Coast Records (www.bluecoastrecords.com)
Channel Classics Records (www.channelclassics.com)
Cybele Records (www.cybele.de)
Downloads NOW! (www.downloadsnow.net)
DSD File (www.dsdfile.com)
HDtracks (www.hdtracks.com)
High Definition Tape Transfers (HDTT) (www.highdeftapetransfers.com)
Highresaudio (www.highresaudio.com)
Premonition Records (www.premonitionrecords.com)

Eğer DSD dosyaya para vermek istemiyorsanız mevcut WAV.AIFF vb dosyalarınızı Audio Gate ( korg ) programı ile upsample yapabilirsiniz. Bu programın yeni versiyonu malesef sadece Korg’un DS-Dac 100 cihazı ile geliyor ve çalışıyor. Eski versiyonu için internette biraz araştırma yapmanız gerekiyor. Ben bu programla çevirdiğim DSD dosyalarından oldukça memnun kaldım.

Korg

Son Söz
Peki, DSD dosya oynatımı için hâlihazırda nerede durulmalı?
İlk olarak, durumun gelişmesine rağmen, hala DSD formatında satın alınmaya uygun yeteri kadar müzik dosyası yok ve mevcut olanların da çoğu klasik müzik. Bu mantıklı; en çok çıkmış DSD dosyaları SACD’ler için kaydedilmiştir ve SACD’ların çoğu klasiktir. Ama bu durum değişmek üzere, Sony Music, Universal ve Warner kasalarını açıyorlar; HDtracks ve Acoustic Sounds, indirmeye uygun DSD dosyaları sağlıyorlar, DSD albümlerin indirilmesine ilgiyi arttıracak çok daha geniş bir müzik yelpazesinin piyasaya açılmasını bekliyorum.

DSD dosyalarını oynatabilen bir sürü donanım olmasına rağmen, Teknolojiyi yakın takip edenler şu anda gelişime öncülük ediyorlar. Pc tabanlı müzik çalar kullananlar için (son zamanlarda yaşadığım zorluklar gösteriyor ki ) bu hala sadece tak ve oynat operasyonu değil.Eğer Pc tabanlı bir çözüme doğru ilerliyorsanız donanımınızı kurmaya yardımcı olabilecek iyi bir satıcı veya bu konuda bilgili bir arkadaş oldukça değerlidir.

DSD kayıtları için en bilinen format DFF dosyasıdır. DSF dosyaları daha çok metaveri tutabilir ama DFF dosyaları muhtemelen satın alma ihtimaliniz olduğunda daha güvenli bir yol olarak gözüktüğünü söylüyorlar. Ben yaptığım çevrimlerde cover art vb metadataları nedeni ile DSF formatını tercih ediyorum.

Malesef DSD dosyaları satın alma işleminde en üst değerle fiyatlandırılıyorlar. Umalımki, bunların fiyatları yüksek çözünürlüklü PCM indirmelerine en azından eş değer olsun ama kim bilir? SACD fiyatları CD fiyatlarına hiçbir zaman düşmedi; eğer ki düşseydi, belkide SACD’ler çok daha başarılı olabilirdi. Sahsen ben SACD’nin daha başarılı olacağını bekliyordum. Sony’nin DAT ( 660.000 Ürün Satışı ) ve minidisc sistemlerinde olduğu gibi bu formatta da hatalı strateji uyguladığını düşünüyorum.

Bence DSD bir sihir değil. Ancak standart CD kalitesinin çok daha üzerinde bir ses veriyor. CD’ye göre analoga çok daha yakın ama asla eş değil. DSD, diğer fortmatlar gibi bir kayıtın sesinin herzaman güzel çıkartacağının garantisini vermiyor. Zaten böyle bir beklenti içinde olmak büyük bir yanılgıdır. Kayıt ortamındaki birçok etmen, sesin kalitesini etkiler : mikrofonlar, kayıt alanının akustiği, sanatçının yeteneği, kablolar, kayıt mühendisi ve kayıtın kalitesini etkileyen bütün diğer şeyler. Gerçekten iyi bir DSD kaydı gayet özel çalabiliyor ama tüm DSD kayıtlarının mükemmel olacağını beklemek hatalı bir yaklaşımdır. Kötü yapılmış bir kayıt her ortamda ve medyada kötü çalar. Bu analog baskılar (plaklar, makara teypler vb) için de geçerlidir.

Müzik dosyalarını indirmek, bazı kullanıcılar için sunucularının müzik depolama sürücülerinin üzerinde klasör yaratmak, sıkıştırılmış zip dosyası içinden dosya çıkartmak ve bunları yeni klasörlere aktarmak gibi bilgisayar operasyonlarını yapmaları gerekiyor. Bunlar zor görevler olmamalarına rağmen bazı kullanıcıların yeteneklerinin üzerinde olabilir. Bu sadece DSD sorunu değil; bu durum tüm ses ve görüntü içerikli indirmeler ve arşivlemeler için geçerli bir durumdur.

NanoiDSDPic01

DSD için analogdan daha mükemmel olduğunu idda edenler olsa da ben analog ruhunu daha çok seviyorum ve tercih ediyorum. Ancak dijitaller arasında DSD dosyaları mümkün olan en iyi seslerden birini sunuyor ve bu yazıyı yazarken çalacak olan parçaları cep telefonumdan yönetebilme kolaylığı / tembelliği büyük bir kolaylık sağlıyor.

Sanşlıyızki birkaç sene öncesinde sadece çok pahalı 1-2 DAC DSD çözebilirken şuan 500 euro civarında bir bütçe ile DSD kabiliyeti olan DAC’lara ulaşmak mümkün.

BuRKuT

Kaynaklar :

  • dsd.guide.com
  • Vade Forrester’s TAS ABC’s of DSD downloads
  • Wikipedia

Tags: , , , , , , , ,


About the Author



Bir Cevap Yazın

Back to Top ↑